De helft van de wereldwijde voedselproductie wordt verspild. Maatregelen zijn hard nodig, vindt Tristram Stuart, deskundige op het gebied van voedselverspilling. Maar ook het loslaten van wettelijke en culturele dogma's die de wereld vasthouden in een systeem dat onherroepelijk spaak loopt.

De wereldbevolking groeit maar door. Voedsel is oneerlijk over de aarde verdeeld. Ruwweg is er voedselschaarste daar waar de bevolking groeit, en zijn er gigantische overschotten aan voedsel, daar waar de bevolking krimpt.

Te kromme komkommers

Voedselverspilling komt volgens Stuart overal voor. Zelfs in ontwikkelingslanden. Hij noemt Costa Rica als voorbeeld, waar tonnen bananen worden vernietigd omdat ze niet voldoen aan de eisen die de afnemer stelt aan de vorm en het uiterlijk van het product. "Gelukkig nemen retailers tegenwoordig meer afstand van allerlei cosmetische standaarden waaraan groenten en fruit moeten voldoen", zegt Stuart. "In Groot-Brittannië worden bijvoorbeeld te kromme komkommers of wortelen tóch in de supermarkt verkocht. Vaak als goedkope groenten."

Brood voor het vee

Een ander voorbeeld dat Stuart noemt, is een leverancier die sandwiches maakt voor het huismerk van een van de Britse retailers. "De retailer eist dat de fabrikant van elke kant van het brood de korst en de eerste snee brood weggooit. Elke dag weer verdwijnen zo per fabriek 13 duizend sneeën vers brood in de vuilnisbak. Deze worden voor veel geld vervoerd naar een veraf gelegen verwerkingsbedrijf. Natuurlijk moet dat brood eigenlijk helemaal niet in de afvalstroom terechtkomen, maar een veel goedkopere optie is, om het veel dichterbij aan te bieden voor verwerking tot diervoeding."

Veevoer zonder ontbossing

Voedselafval tot veevoer verwerken is een belangrijk onderdeel in de toepassing van de voedselverspillingspyramide, waarvan Stuart een groot voorstander is. Om dit te realiseren, moet er wel een einde komen aan het sinds 2001 geldende verbod om binnen de EU voedselafval tot veevoer te verwerken. "De EU is tegen de verwerking van voedselafval tot veevoer, uit angst voor dierziekten. Dit is een wettelijk verbod geworden in 2001, na de mond-en-klauwzeer-epidemie in Groot-Brittannië. Maar als het afval wordt gesteriliseerd, kan het goed worden verwerkt als voer voor varkens en kippen. Dat gebeurt al wel in Azië. Als dit nu ook in de EU wordt toegestaan, dan hoeft Europa ook niet meer jaarlijks 40 miljoen ton soja te importeren vanuit Zuid-Amerika, alwaar de soja-teelt bijdraagt aan de ontbossing."

Vlees: minder en efficiënter

Minder verspilling en een betere verdeling van het voedsel kan ook weer een probleem opleveren. Want een hogere levensstandaard zorgt voor meer vraag naar vlees. En vleesproductie is verre van efficiënt, omdat er veel meer calorieën ingaan, dan dat het aan voedingswaarde oplevert. "Het is uiteraard goed als de levensstandaard van mensen wereldwijd verbetert. De wereldbevolking kan beter worden gevoed zonder het milieu te vernietigen. Door de gewassen die voor menselijke consumptie geschikt zijn, ook door mensen te laten consumeren. Vleesconsumptie hoeft niet te worden afgeschaft. Maar het moet wel minder en we moeten voedselafval als diervoeding gaan gebruiken."

De dilemma's van geboortebeperking

De wereldbevolking groeit snel. In 2050 zullen er 9 miljard mensen op aarde zijn, als dit zo doorgaat. Het verminderen van voedselverspilling en het efficiënter benutten van de voedselcapaciteit kunnen niet voorkomen dat de voedselproductie de bevolkingsgroei niet kan bijhouden. Dus heeft een duurzame wereld volgens Stuart ook geboortebeperking nodig. Maar de vergrijzende westerse wereld heeft behoefte aan een bevolkingsopbouw met meer jonge mensen. In ontwikkelingslanden is het geboortecijfer hoog. Want er is nog steeds veel kindersterfte en kinderen zijn daar de enige vorm van oudedagsvoorziening voor de ouders.

Geen paniek over vergrijzing

"Het is goed nieuws dat de bevolkingsaantallen in veel ontwikkelde landen zich stabiliseren of zelfs afnemen", reageert Stuart. "Alle paniek over vergrijzing werkt contra-productief. Een vergrijzende bevolking is juist van toegevoegde waarde, zowel cultureel als economisch. In de meeste landen is een correctie op de sterke bevolkingsgroei van de afgelopen eeuw zeer wenselijk. Het is ook mogelijk. Europeanen moeten een andere houding aannemen tegen ouderen. Mensen moeten niet gedwongen worden met pensioen te gaan als ze een leeftijd hebben bereikt waar hun kennis en ervaring zeer groot zijn. Ouderen zijn geen last maar een waarde."

Anticonceptie als gezondheidszorg

In de ontwikkelingslanden worden volgens Stuart veel mensen het recht op geboortebeperking onthouden. "Daar zijn honderden miljoenen mensen die geen toegang hebben tot anticonceptie, hoewel ze dat graag zouden willen. Vandaar dat er veel zwangerschappen zijn in gezinnen die eigenlijk al te groot zijn. Wij in het westen zouden het onaanvaardbaar vinden als we geen toegang zouden hebben tot anticonceptie en andere middelen voor geboortebeperking. Waarom verwachten we dan dat mensen in ontwikkelingslanden zonder deze primaire gezondheidszorg moeten leven?"

Dit is deel twee van het interview met Tristram Stuart, auteur van het spraakmakende boek 'Waste. Uncovering the global food scandal'.

Hier vindt u het eerste deel.